ปฏิเสธไม่ได้ว่าบางครั้ง (หรือหลาย ๆ ที) เราก็เองแอบมีความรู้สึก “สะใจ” “สมน้ำหน้า” หรือ “หัวเราะเยาะ” กับคนที่ผิดพลาดล้มเหลวอยู่บ่อยครั้ง เชื่อว่าทุกคนรู้ดีว่ามันไม่ใช่สิ่งดี รู้อยู่แก่ใจว่าเป็นเรื่องผิด แต่…จิตใจ ณ เวลานั้นก็มีความสุขมากเหลือเกิน เวลาที่เห็นคนที่เราไม่ชอบหน้ามีความทุกข์

จิตวิทยาของความสะใจเวลาเห็นคนอื่นเป็นทุกข์นั้น มีชื่อเรียกที่ค่อนข้างอ่านยาก เพราะมันเป็นภาษาเยอรมัน เรียกว่า Schadenfraude (อ่านว่า ชาเดินฟร็อยเดอ) มีที่มาจาก schaden แปลว่า ความเสียหายหรืออันตราย กับ freude ที่แปลว่าความสุข ปรากฏครั้งแรกในงานเขียนภาษาอังกฤษในปี 1853 ใช้พูดถึงอาการที่คนเราแอบดีใจ สะใจ หรือมีความสุขบนความทุกข์ของคนอื่น ทั้งที่เราก็รู้ดีว่ามันเป็นความรู้สึกอันตราย เป็นความรู้สึกที่ไม่ดี แต่ก็ถือเป็นความสุขเล็ก ๆ ของเราอยู่ดี

เมื่อสังคมมีประเด็นข่าวดุเด็ดเผ็ดร้อน บรรดาผู้รับสารจะแบ่งเป็น 2 พวกเสมอ คือ พวกที่เห็นใจและพร้อมให้กำลังใจกับอีกพวกคือพวกแอนตี้ คือ พวกที่มาเพื่อเหยียบซ้ำ (แม้จะแค่ในใจ) คนกลุ่มนี้มักจะแอบเหลือบตามองบนแล้วยิ้มอย่างสะใจเหมือนตัวร้ายในละคร เวลาที่เห็นคนที่รู้สึกไม่ชอบหน้า ไม่ถูกชะตา หรือเกลียดขี้หน้าตกที่นั่งลำบาก

ความรู้สึกที่เหมือนเป็นตัวร้ายที่แอบยิ้มเยาะเวลาเห็นคนอื่นตกที่นั่งลำบากนั้น อธิบายได้ด้วยหลักจิตวิทยา ที่สำคัญ มันไม่ใช่เรื่องผิดปกติอะไรถ้ามนุษย์ปุถุชนจะมีความรู้สึกแบบนี้ เพียงแต่มันเป็นความคิดและความรู้สึกที่อันตรายมากเท่านั้นเอง หากเราปล่อยให้มันครอบงำจิตใจ

ความรู้สึกนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร

ก่อนอื่นอย่าเพิ่งเกลียดตัวเอง หรือตีโพยตีพายว่าตัวเองเป็นคนไม่ดีที่มีความคิดสมน้ำหน้าผู้อื่นเวลาที่เห็นเขาล้มเหลว เพราะมันเป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นได้เป็นปกติกับทุกคน หากคุณยังเป็นมนุษย์ธรรมดาที่มีความอิจฉาริษยา รักโลภโกรธหลง โดยเฉพาะกับคนที่คุณรู้สึกไม่ถูกใจ ไม่ชอบหน้า หรือเกลียดขี้หน้า คุณจะรู้สึกมีความสุขมากเมื่อเห็นเขาเป็นทุกข์